Çelik Çatı İmalatı

Kullanım alanları

Çelik çatı imalatı, bir yapının çatı taşıyıcısını oluşturan makas, kiriş, aşık, rüzgâr bağlantısı ve kaplama altı elemanların projeye göre üretilip sahada birleştirilmesidir. Hizmet yeni çelik yapılarda iskeletin bir parçası olarak, betonarme ya da yığma binalarda ise bağımsız bir çatı sistemi olarak gelir.

• Yeni depo ve atölye çatıları: kolonlar üzerine makas ya da kiriş, aşık ve kaplama.
• Mevcut betonarme bina üstüne çatı: teras katını kapatan, su ve ısı sorununu çözen hafif çatı.
• Teras ve avlu kapatma: okul, iş yeri ve site içi ortak alan üstü örtü.
• Sundurma ve otopark çatısı: açık kenarlı, konsollu ya da tek eğimli örtüler.
• Çatı yenileme: eski ahşap ya da ağır çatının hafif çelik sistemle değiştirilmesi.
• Endüstriyel çatılar: mahya havalandırıcılı, ışıklıklı, duman tahliyeli üretim holü çatıları.

Kaplama türü, eğim ve açıklık taşıyıcı sistemi belirler; bu üç girdi teklif aşamasında netleşmeden kesit seçimi yapılamaz.

Avantajlar ve sınırlar

Çelik çatının hafifliği mevcut yapıya ek yük getirmeden çatı eklemeyi mümkün kılar; geniş açıklıkta ara kolon gerektirmez ve parçalar atölyede hazırlandığı için saha süresi kısadır. Eğim, saçak ve ışıklık düzeni serbestçe kurgulanır; ileride panel değişimi ya da güneş paneli eklenmesi kolaydır.

Zayıf noktalar da bilinmeli. Hafif çatı rüzgâr emmesine karşı duyarlıdır; aşık ve kaplama vidası bağlantıları emme yüküne göre hesaplanmalıdır, yoksa fırtınada kaplama kalkar. Yoğuşma dikkatle ele alınmalıdır: yalıtımsız trapez sac altında kışın damlama olur, kapalı ve ısıtılan hacimde sandviç panel ya da yalıtım katmanı şarttır. Ses yalıtımı düşüktür; yağmur gürültüsünün istenmediği bir mekânda ek katman gerekir. Kiremit gibi ağır kaplama isteyen mimaride çelik hafifliğini kısmen kaybeder ve kaplama altı sistem karmaşıklaşır.

Mühendislik yaklaşımı

Çatı hesabında belirleyici yükler zati yük, çatı hareketli yükü, kar yükü ve rüzgâr yüküdür (TS 498, TS EN 1991); deprem etkisi çatı düzlemindeki bağlantılar ve mevcut yapıya aktarılan kuvvetler üzerinden ele alınır (Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği). Kesit ve birleşim hesabı Eurocode 3 (TS EN 1993) çerçevesindedir.

Kesiti belirleyen girdiler:

• Açıklık ve makas aralığı: açıklık makas yüksekliğini, makas aralığı aşık kesitini belirler.
• Kar yükü: bölgenin kar yükü değeri ve çatı eğimi; birikme olan yerlerde (parapet dibi, kot farkı) yerel artış hesaba girer.
• Rüzgâr yükü: bina yüksekliği, saçak biçimi ve açık kenarlar; emme etkisi aşık ve vida hesabını yönlendirir.
• Kaplama türü: sandviç panel ile trapez sacın ağırlığı farklıdır; kiremit altı sistem aşık aralığını daraltır.
• Ek yükler: güneş paneli, tesisat askıları, ışıklık, havalandırma bacası ve bakım yürüme yolu.
• Mevcut yapı: betonarme üstü çatıda mevcut kolonların kapasitesi ve ankraj dayanımı sistemin sınırını çizer.

Kaplama türleri ve taşıyıcıya etkisi:

Proje aşamaları

1. Keşif ve ölçü: çatı alanı, açıklık, saçak ve mahya kotları, mevcut yapının rölövesi, tesisat çıkışları, vinç ve erişim koşulları.
2. Tasarım ve onay: statik proje inşaat mühendisinden gelir; makas, aşık ve bağlantı resimleri, ankraj planı ve kaplama yerleşimi çıkarılır, onaylı resim imalatın referansıdır.
3. İmalat: profil kesimi, makas düğüm noktalarının kaynağı, aşık deliklerinin açılması, ölçü ve düzlemsellik kontrolü.
4. Yüzey işlemi: kumlama sonrası astar ve son kat boya ya da sıcak daldırma galvaniz; aşıklar çoğunlukla galvanizli seçilir.
5. Sevkiyat ve montaj: makaslar yerde ön montajla birleştirilir, vinçle yerine alınır, aşıklar ve rüzgâr bağlantıları bulonla bağlanır; kaplama ve detaylar sonra gelir. Montajın hangi adımlarının kapsamda olduğu teklifte netleşir.
6. Teslim: oluk, mahya, ışıklık ve kenar detayları kontrol edilir; sızdırmazlık ve detay kontrolü sonrası resimler teslim edilir.

Malzeme ve yüzey işlemi

Makas ve kirişlerde sıcak haddelenmiş I, U ve L profiller ya da kutu ve boru profiller, aşık ve kuşaklarda soğuk şekillendirilmiş Z ve C profiller ya da hafif kutu profiller kullanılır. Yapısal çelik TS EN 10025 kapsamında S235 ya da S355 sınıfıdır. Kaplama sacı boyalı galvanizli sacdır; sandviç panelin dış ve iç sac kalınlığı ile dolgu türü yalıtım ve yangın gereksinimine göre seçilir.

Yüzey sistemi ortamın korozivite kategorisine göre belirlenir (EN ISO 12944, C1'den C5'e kademeli korozivite kategorileri). Kuru ve kapalı hacimde astar ve son kat boya yeterken, açık kenarlı sundurma ve kıyı bölgesinde galvaniz öne çıkar. Aşık ve kuşaklar ince cidarlı ve çok sayıda olduğu için galvanizli tercih edilir; makaslar boyutlarına göre boya ya da galvaniz görür. Farklı metallerin teması (alüminyum oluk ile çelik profil gibi) galvanik korozyona yol açabilir; ayırıcı bant ya da uygun bağlantı elemanı detaya yazılır.

Standartlar ve yönetmelik

Çatının taşıyıcı hesabı Çelik Yapıların Tasarım, Hesap ve Yapım Esaslarına Dair Yönetmelik, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği ve Eurocode 3 (TS EN 1993) çerçevesinde; kar ve rüzgâr değerleri TS 498 ve TS EN 1991'den; imalat TS EN 1090, kaynak kalitesi EN ISO 3834 ile yürür. Çatı kaplamasının yangın sınıfı ve duman tahliyesi Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik konusudur. Mevcut binaya çatı eklemek çoğu kez tadilat ruhsatı ve yapı denetimi gerektirir; bu süreç proje sahibinde kalır. Yukarıdaki liste yönlendirme amaçlıdır; uygulanacak madde ve sınıflar proje ve şartnameyle belirlenir.

Fiyatı etkileyen faktörler

• Çatı alanı, açıklık ve makas aralığı
• Sistem tipi: makas, kiriş ya da karma
• Kar ve rüzgâr yükü bölgesi, eğim ve saçak biçimi
• Kaplama türü ve yalıtım kalınlığı; ışıklık, havalandırıcı ve duman tahliye kapsamı
• Oluk, mahya, dere ve kenar detayları
• Yüzey işlemi: boya sistemi ya da galvaniz
• Mevcut yapıya ankraj ve güçlendirme ihtiyacı
• Montaj koşulları (yükseklik, vinç erişimi, çalışan bina üstünde çalışma) ve nakliye mesafesi

Teklif için çatı ölçülerini ve eğimini, yapının konumunu, kaplama tercihini, mevcut yapının türünü (varsa fotoğraf ve rölöve) ve ışıklık ya da havalandırma isteğinizi gönderin; sistem bu bilgilere göre çözümlenir.