Çelik Yapı ve Metal İmalat Terimleri Sözlüğü

Teklif, proje ve montaj konuşmalarında geçen terimlerin kısa ve doğru tanımları; her terim ilgili hizmet ve rehbere bağlanır.

Bu sözlük, teklif ve proje görüşmelerinde geçen çelik yapı, ferforje, sundurma ve endüstriyel imalat terimlerini kısa ve doğru tanımlarla toplar. Her terim ilgili hizmet sayfasına ve varsa konuyu ayrıntılı işleyen rehbere bağlanır; tanımlar genel mühendislik bilgisidir, projeye özgü değerler statik projede ve teklifte yazılır.

Terimleri aşağıdaki dizinden seçebilir ya da tarayıcı aramasıyla (Ctrl/Cmd+F) bulabilirsiniz. Listede olmayan bir terimi sorarsanız hem cevaplar hem de sözlüğe ekleyebiliriz.

A

Ağır çelik karkas

Sıcak haddelenmiş I, H ve kutu profillerle kurulan taşıyıcı iskelet; çok katlı bina, depo, köprü ve büyük açıklıklı çatılarda kullanılır. Hafif çelikten farkı eleman kesitlerinin daha büyük ve daha az sayıda olması, birleşimlerin çoğunlukla cıvatalı ya da kaynaklı olmasıdır.

İlgili: Çelik Yapı, Çelik Konstrüksiyon, Çelik Ev, Çelik Ev mi Betonarme mi? Karar Verirken Bakılacak 7 Ölçüt, Konteyner Ev mi, Bungalov mu, Çelik Ev mi? Üç Sistem Nerede Ayrılır?

Akma dayanımı

Çeliğin kalıcı şekil değiştirmeye başladığı gerilme; yapısal tasarımda kesitin taşıyabileceği yükün temel sınırıdır. S235 ve S355 gibi çelik sınıfı adlarındaki sayı, nominal akma dayanımını megapaskal cinsinden gösterir.

İlgili: Çelik Konstrüksiyon

Alın kaynağı

İki parçanın uç uca ya da kenar kenara getirilip birleşim çizgisi boyunca kaynaklanması; taşıyıcı kirişlerde ve tank saclarında kullanılır. Tam nüfuziyet gerekiyorsa parça kenarlarına kaynak ağzı açılır ve dikiş kalınlığı parça kalınlığına ulaşır.

İlgili: Çelik Konstrüksiyon, Endüstriyel İmalat, Gazaltı, Elektrot ve TIG Kaynağı: Çelik İmalatta Hangi Yöntem Nerede Kullanılır?

Ankraj

Çelik elemanın betona ya da duvara bağlandığı nokta ve bu bağlantıyı sağlayan cıvata, dübel ya da gömülü plaka. Kolon taban plakaları, korkuluk dikmeleri ve sundurma direkleri ankrajla sabitlenir; yükü çekme, kesme ve moment olarak zemine aktarır.

İlgili: Çelik Konstrüksiyon, Ferforje ve Korkuluk, Sundurma ve Veranda, Korkuluk Yüksekliği ve Yönetmelik: Balkon, Merdiven ve Terasta Neye Bakılır?

Arıtma tankı

Atık su ya da proses suyunun dinlendirildiği, çökeltildiği veya kimyasal işlem gördüğü çelik hazne; karbon çelik ya da paslanmaz sacdan imal edilir ve iç yüzeyi ortama göre kaplanır. Malzeme seçimini içindeki sıvının aşındırıcılığı belirler.

İlgili: Arıtma Tankı İmalatı, Endüstriyel İmalat, Arıtma Tankında Karbon Çelik mi Paslanmaz mı?

Aşık

Çatı kaplamasını taşıyan ve makaslara ya da ana kirişlere oturan ikincil kiriş; kaplamanın açıklığını böler ve yükü ana taşıyıcıya aktarır. Çoğunlukla soğuk şekillendirilmiş C veya Z profilden ya da küçük I profilden yapılır.

İlgili: Çelik Çatı İmalatı, Panel Kaplama, Çelik Çatı mı Betonarme Çatı mı? Hangi Durumda Hangisi Doğru?

B

Bentonit tankı

Fore kazık ve diyafram duvar işlerinde kullanılan bentonit çamurunun karıştırıldığı, dinlendirildiği ya da depolandığı çelik tank; genellikle karıştırıcı, pompa bağlantısı ve temizleme kapağı ile imal edilir. Şantiye koşullarına göre taşınabilir modül olarak tasarlanır.

İlgili: Bentonit Tank İmalatı, Endüstriyel İmalat

Beton kalıbı

Taze betonun istenen biçimi alana kadar tutulduğu geçici ya da tekrar kullanılabilir kalıp; çelik kalıp yüzey düzgünlüğü ve tekrar sayısı bakımından plywood ve alüminyuma göre farklı bir sınıftır. Kalıp basıncı beton dökme hızına ve yüksekliğine bağlıdır.

İlgili: Beton Kalıbı İmalatı, Endüstriyel İmalat, Beton Kalıbı Türleri: Çelik, Alüminyum, Plywood Hangi İşte?

Birleşim

İki çelik elemanın kuvvet aktaracak biçimde bağlandığı nokta; cıvatalı ya da kaynaklı olur. Mafsallı birleşim yalnızca kesme kuvveti aktarır ve dönmeye izin verir; moment aktaran birleşim kirişin ucunu kolona rijit bağlar ve çerçeve davranışını sağlar.

İlgili: Çelik Konstrüksiyon, Çelik Yapı

Bungalov

Tek katlı, çoğunlukla hafif çelik ya da ahşap karkaslı, atölyede modül halinde hazırlanıp sahaya taşınan küçük konut; tatil, bahçe ve geçici konaklama kullanımında yaygındır. Kalıcı konut sayılıp sayılmayacağını ve ruhsat durumunu belediye belirler.

İlgili: Bungalov Ev, Çelik Ev, Bungalov Ev Fiyatını Ne Belirler?, Konteyner Ev mi, Bungalov mu, Çelik Ev mi? Üç Sistem Nerede Ayrılır?

Büyük açıklık

İki mesnet arasında ara destek olmadan geçilen mesafe; açıklık büyüdükçe kirişte eğilme momenti ve sehim hızla artar, bu yüzden kesit yüksekliği ya da makas derinliği büyür. Depo, hangar ve otopark sundurmalarında tasarımın belirleyici girdisidir.

İlgili: Çelik Yapı, Çelik Çatı İmalatı, Otopark Sundurma, Sundurma Maliyeti Neye Bağlı? Açıklık, Kaplama ve Kar Yükü

C

Cıvatalı birleşim

Parçaların atölyede delinip sahada cıvata, somun ve pulla bağlandığı birleşim türü; kaynağa göre montajı hızlı ve hava koşulundan bağımsızdır. Yüksek dayanımlı cıvatalar belirli bir torkla sıkılır; delik payı ve cıvata sınıfı projede tanımlanır.

İlgili: Çelik Konstrüksiyon, Çelik Yapı

Ç

Çapraz (stabilite bağlantısı)

Çelik çerçevenin yatay yükler altında yana yatmasını önleyen, kolonlar ya da makaslar arasına diyagonal olarak yerleştirilen çubuk veya profil. Rüzgâr ve deprem kuvvetlerini temele taşır; sökülmesi ya da eksik bırakılması yapının stabilitesini bozar.

İlgili: Çelik Yapı, Çelik Konstrüksiyon

Çelik çatı

Makas, aşık ve kaplamadan oluşan, mevcut ya da yeni binanın üstünü örten çelik taşıyıcı sistem; betonarme çatıya göre hafiftir ve büyük açıklıkları daha az kolonla geçer. Kaplama olarak trapez sac, sandviç panel ya da kiremit altı sistemi kullanılır.

İlgili: Çelik Çatı İmalatı, Panel Kaplama, Çelik Çatı mı Betonarme Çatı mı? Hangi Durumda Hangisi Doğru?

Çelik ev

Taşıyıcı iskeleti hafif ya da ağır çelik profillerden kurulan, duvar ve çatı katmanları bu iskelete giydirilen konut. Parçalar atölyede kesilip delinir, sahada cıvata ya da vidayla birleştirilir; betonarmeye göre daha hafif olduğu için deprem kuvveti de genellikle daha küçüktür.

İlgili: Çelik Ev, Bungalov Ev, Çelik Ev mi Betonarme mi? Karar Verirken Bakılacak 7 Ölçüt, Konteyner Ev mi, Bungalov mu, Çelik Ev mi? Üç Sistem Nerede Ayrılır?

Çelik sınıfı (S235, S355)

Yapısal çeliğin akma dayanımına göre adlandırılması; S235 genel amaçlı, S355 daha yüksek dayanımlı sınıftır. Aynı yük için S355 daha küçük kesitle yeter, ama rijitlik (elastisite modülü) iki sınıfta aynıdır; sehim kritikse dayanım artışı tek başına çözüm olmaz.

İlgili: Çelik Konstrüksiyon, Çelik Yapı, Çelik Profil Türleri: IPE, HEA, HEB, NPU ve Kutu Profil Hangi İşte Kullanılır?

D

Dubleks kaplama

Sıcak daldırma galvaniz üzerine toz boya ya da yaş boya uygulanması; çinko katodik koruma sağlar, boya çinkoyu dış etkilerden korur ve renk verir. Deniz kıyısı ve sanayi ortamında en uzun ömürlü yüzey sistemlerinden biridir, ancak boya öncesi yüzey hazırlığı belirleyicidir.

İlgili: Ferforje ve Korkuluk, Yangın Merdiveni, Çelikte Korozyon Önleme: Galvaniz mi Boya mı, Dubleks mi?

E

Eğilme momenti

Kirişi büken iç kuvvet etkisi; yük ve açıklıkla artar, kirişin en çok zorlandığı kesiti belirler. Basit mesnetli kirişte en büyük moment ortada, konsolda mesnette oluşur; kesit yüksekliği bu değere göre seçilir.

İlgili: Çelik Konstrüksiyon, Sundurma Maliyeti Neye Bağlı? Açıklık, Kaplama ve Kar Yükü, Sundurma Kar ve Rüzgâr Yükünü Nasıl Taşır? Eğim, Açıklık ve Kesit Nasıl Belirlenir?

F

Ferforje

Dövme ve bükme işlemleriyle biçimlendirilmiş demir ya da çelik elemanlardan yapılan kapı, korkuluk ve çit işlerinin genel adı; bugün çoğunlukla lama, kutu profil ve dövme motiflerin kaynakla birleştirilmesiyle üretilir. Yüzeyi galvaniz, toz boya ya da yaş boya ile korunur.

İlgili: Ferforje ve Korkuluk, Bahçe Kapıları, Ferforje Bakımı ve Boya: Pası Nasıl Önlersiniz?, Ferforje Bahçe Kapısı Fiyatını Ne Belirler?

G

Galvanik korozyon

İki farklı metalin nemli ortamda temas etmesiyle daha aktif olanın hızla aşınması; örneğin alüminyum ile çeliğin ya da paslanmaz ile galvanizli çeliğin doğrudan temasında görülür. Yalıtım pulu, boya ya da uygun bağlantı elemanıyla önlenir.

İlgili: Ferforje ve Korkuluk, Endüstriyel İmalat, Çelikte Korozyon Önleme: Galvaniz mi Boya mı, Dubleks mi?, Ferforje mi, Alüminyum mu, Cam mı? Balkon ve Bahçe Korkuluğunda Doğru Malzeme Hangisi?

Galvaniz (sıcak daldırma)

Temizlenmiş çelik parçanın erimiş çinko banyosuna daldırılarak kaplanması; çinko hem fiziksel bariyer hem de çizilen yerde çeliği koruyan katodik koruma sağlar. Parça boyutu banyo ölçüsüyle sınırlıdır ve kaynak, galvanizden önce yapılır.

İlgili: Ferforje ve Korkuluk, Yangın Merdiveni, Çelik Konstrüksiyon, Çelikte Korozyon Önleme: Galvaniz mi Boya mı, Dubleks mi?

H

Hafif çelik karkas

Galvanizli ince sacdan soğuk şekillendirilmiş C ve U profillerin vida ya da perçinle birleştirilmesiyle kurulan taşıyıcı sistem; çelik ev ve bungalovda yaygındır. Elemanlar hafif ve çok sayıdadır, yük duvar panelleri boyunca dağıtılır.

İlgili: Çelik Ev, Bungalov Ev, Çelik Ev mi Betonarme mi? Karar Verirken Bakılacak 7 Ölçüt, Konteyner Ev mi, Bungalov mu, Çelik Ev mi? Üç Sistem Nerede Ayrılır?

HEA / HEB profil

Geniş başlıklı H kesitli sıcak haddelenmiş profiller; HEB aynı anma yüksekliğinde HEA'dan daha kalın başlık ve gövdeye sahiptir, dolayısıyla daha ağır ve daha rijittir. Kolon olarak ve büyük momentli kirişlerde IPE'ye göre daha uygundur.

İlgili: Çelik Konstrüksiyon, Çelik Yapı, Çelik Profil Türleri: IPE, HEA, HEB, NPU ve Kutu Profil Hangi İşte Kullanılır?

I

IPE profil

İnce gövdeli ve dar başlıklı I kesitli sıcak haddelenmiş profil; ağırlığına göre eğilmede verimli olduğu için kiriş ve aşık olarak yaygın kullanılır. Basınç altında burkulmaya HEA/HEB kadar dirençli olmadığından kolon olarak daha seyrek seçilir.

İlgili: Çelik Konstrüksiyon, Çelik Çatı İmalatı, Çelik Profil Türleri: IPE, HEA, HEB, NPU ve Kutu Profil Hangi İşte Kullanılır?

Isı köprüsü

Yalıtım katmanının çelik profil, cıvata ya da bağlantı plakası tarafından kesildiği ve ısının o noktadan hızla geçtiği yer; iç yüzeyde soğuk nokta, yoğuşma ve küf sebebidir. Çelik evde ve kapalı verandada dıştan sürekli yalıtımla azaltılır.

İlgili: Çelik Ev, Veranda, Çelik Ev mi Betonarme mi? Karar Verirken Bakılacak 7 Ölçüt, Sandviç Panel mi Trapez Sac mı? Çatı ve Cephe Kaplamasında Hangisi Ne Zaman Doğru?

İ

İmalat resmi (shop drawing)

Statik projedeki elemanların atölyede kesim, delik ve kaynak detayına indirildiği çizim; her parçanın ölçüsü, markası ve birleşim detayı burada tanımlanır. Statik projenin yerine geçmez, onu üretilebilir hale getirir.

İlgili: Çelik Konstrüksiyon, Endüstriyel İmalat, Çelik Yapıda Statik Proje ve Ruhsat Süreci Nasıl İşler? Kim Neyi Yapar?

K

Kar yükü

Çatı ve sundurma tasarımında bölge, rakım ve çatı eğimine göre alınan düşey yük; ilgili standarttaki bölge haritası ve katsayılarla belirlenir. Üstteki çatıdan kayan ya da saçak dibinde biriken kar yerel olarak çok daha büyük yük oluşturur ve ayrıca hesaplanır.

İlgili: Sundurma, Otopark Sundurma, Çelik Çatı İmalatı, Sundurma Maliyeti Neye Bağlı? Açıklık, Kaplama ve Kar Yükü, Sundurma Kar ve Rüzgâr Yükünü Nasıl Taşır? Eğim, Açıklık ve Kesit Nasıl Belirlenir?

Kaynak ağzı

Kalın parçalarda kaynağın kök kısmına kadar ulaşabilmesi için parça kenarına açılan V, X ya da U biçimli pah; tam nüfuziyetli alın kaynağının ön koşuludur. Kaynak ağzı olmadan kalın parçada dikiş yalnızca yüzeyde kalır.

İlgili: Çelik Konstrüksiyon, Endüstriyel İmalat, Gazaltı, Elektrot ve TIG Kaynağı: Çelik İmalatta Hangi Yöntem Nerede Kullanılır?

Kiriş

Yükü uzunluğu boyunca alıp mesnetlere eğilme ve kesme kuvvetiyle aktaran yatay taşıyıcı eleman; çelikte çoğunlukla IPE, HEA ya da kaynaklı yapma kesit kullanılır. Kirişin derinliği açıklık ve yükle birlikte büyür.

İlgili: Çelik Konstrüksiyon, Çelik Yapı, Çelik Köprü

Kolon

Kirişlerden gelen yükü düşey olarak temele taşıyan eleman; basınç ve çoğu zaman eğilme altında çalışır, bu yüzden burkulmaya karşı geniş başlıklı H profil ya da kutu profil tercih edilir. Taban plakası ve ankraj cıvatalarıyla temele bağlanır.

İlgili: Çelik Yapı, Çelik Konstrüksiyon

Konsol

Yalnızca bir ucundan mesnetlenen, diğer ucu boşta çıkan taşıyıcı; tek direkli sundurma, balkon çıkması ve tabela taşıyıcısı konsol çalışır. En büyük moment mesnette oluştuğu için direk tabanı ve ankrajı tasarımın kritik noktasıdır.

İlgili: Sundurma, Otopark Sundurma, Cephe Çelik İmalatı, Sundurma Maliyeti Neye Bağlı? Açıklık, Kaplama ve Kar Yükü, Sundurma Kar ve Rüzgâr Yükünü Nasıl Taşır? Eğim, Açıklık ve Kesit Nasıl Belirlenir?

Korkuluk

Balkon, merdiven, teras ve çatı kenarında düşmeyi önleyen, dikme, küpeşte ve dolgu elemanlarından oluşan koruyucu yapı; yüksekliği, boşluk ölçüsü ve yatay yük dayanımı yönetmelikle belirlenir. Ferforje, paslanmaz, alüminyum ya da cam olarak yapılır.

İlgili: Ferforje ve Korkuluk, Pencere ve Kapı Korkuluğu, Korkuluk Yüksekliği ve Yönetmelik: Balkon, Merdiven ve Terasta Neye Bakılır?, Ferforje mi, Alüminyum mu, Cam mı? Balkon ve Bahçe Korkuluğunda Doğru Malzeme Hangisi?

Korozyon

Çeliğin nem ve oksijenle tepkimeye girip paslanması; boya filminin çizildiği, su tutan ve iki metalin temas ettiği noktalarda başlar. Yüzey işlemi (galvaniz, toz boya, dubleks) ve su tutmayan detay tasarımı ile önlenir; ortam sınıfı seçimi belirler.

İlgili: Ferforje ve Korkuluk, Çelik Konstrüksiyon, Endüstriyel İmalat, Çelikte Korozyon Önleme: Galvaniz mi Boya mı, Dubleks mi?, Ferforje Bakımı ve Boya: Pası Nasıl Önlersiniz?

Köşe kaynağı

Birbirine dik ya da bindirmeli iki parçanın köşesine üçgen kesitli dikiş çekilmesi; kaynak ağzı gerektirmediği için imalatta en sık kullanılan dikiş türüdür. Taşıma gücü dikiş kalınlığı (a ölçüsü) ve uzunluğuyla belirlenir.

İlgili: Çelik Konstrüksiyon, Ferforje ve Korkuluk, Gazaltı, Elektrot ve TIG Kaynağı: Çelik İmalatta Hangi Yöntem Nerede Kullanılır?

Kremayer

Kayar bahçe kapısında motorun dişlisiyle eşleşen ve kapı boyunca monte edilen dişli çubuk; motor döndükçe kapı bu çubuk üzerinden çekilir. Doğru hizalanmaz ya da dişli boşluğu ayarlanmazsa motor zorlanır ve ses yapar.

İlgili: Bahçe Kapıları, Ferforje Bahçe Kapısı Fiyatını Ne Belirler?, Bahçe Kapısı Motoru Nasıl Seçilir? Kayar, Kanatlı ve Konsol Kapıda Otomasyon

Kumlama

Çelik yüzeyin basınçlı hava ile püskürtülen aşındırıcı taneciklerle pas, tufal ve eski boyadan arındırılıp pürüzlendirilmesi; boya ve galvanizin yüzeye tutunmasını sağlayan hazırlık adımıdır. Yüzey temizlik derecesi ilgili standarttaki sınıflarla tanımlanır.

İlgili: Çelik Konstrüksiyon, Endüstriyel İmalat, Çelikte Korozyon Önleme: Galvaniz mi Boya mı, Dubleks mi?

Kutu profil

Kare ya da dikdörtgen kapalı kesitli boru profil; burulmaya dayanıklı ve her yönde benzer rijitlikte olduğu için kapı kanadı çerçevesi, sundurma direği ve korkuluk dikmesinde yaygındır. Açık ucu kapatılmazsa içine su dolar ve içeriden paslanır.

İlgili: Ferforje ve Korkuluk, Bahçe Kapıları, Sundurma, Ferforje Bakımı ve Boya: Pası Nasıl Önlersiniz?, Çelik Profil Türleri: IPE, HEA, HEB, NPU ve Kutu Profil Hangi İşte Kullanılır?

Küpeşte

Korkuluğun en üstünde elle tutulan yatay eleman; korkuluğun yatay yükünü dikmelere dağıtır ve kullanıcıya tutunma sağlar. Kesiti, birleşim sürekliliği ve köşe dönüşleri hem güvenlik hem görünüm açısından belirleyicidir.

L

Lama

Dikdörtgen kesitli yassı çelik çubuk; ferforje motiflerinin, kapı kanadı dolgusunun ve korkuluk dikmelerinin temel malzemesidir. Kalınlığı ve genişliği hem görünümü hem de dolgunun yatay yüke dayanımını belirler.

İlgili: Ferforje ve Korkuluk, Bahçe Kapıları, Bahçe Çit Korkuluğu, Ferforje Bahçe Kapısı Fiyatını Ne Belirler?, Çelik Profil Türleri: IPE, HEA, HEB, NPU ve Kutu Profil Hangi İşte Kullanılır?

M

Makas

Çatı yükünü aşıklardan alıp kolonlara ya da duvarlara aktaran, üst başlık, alt başlık ve diyagonallerden oluşan kafes kiriş; büyük açıklıkları dolu gövdeli kirişten daha hafif geçer. Kafes düğümlerinde elemanlar çoğunlukla merkezlenerek kaynaklanır.

İlgili: Çelik Çatı İmalatı, Çelik Yapı, Çelik Çatı mı Betonarme Çatı mı? Hangi Durumda Hangisi Doğru?

Markalama

Atölyede üretilen her parçanın imalat resmindeki numarasıyla işaretlenmesi; sevkiyat listesi ve montaj sırası bu numaralarla takip edilir. Başka şehre sevk edilen işlerde montaj ekibinin ya da müşterinin doğru parçayı doğru yere koymasını sağlar.

İlgili: Çelik Konstrüksiyon, Çelik Ev, Endüstriyel İmalat, Çelik Yapıda Statik Proje ve Ruhsat Süreci Nasıl İşler? Kim Neyi Yapar?

Mesnet

Taşıyıcı elemanın yükünü aktardığı dayanma noktası; kirişin kolona, makasın duvara, sundurma direğinin temele oturduğu yer. Mesnet dönmeye izin veriyorsa mafsallı, dönmeyi engelliyorsa ankastre kabul edilir ve hesap buna göre yapılır.

İlgili: Çelik Konstrüksiyon

MIG/MAG (gazaltı) kaynağı

Tel elektrodun koruyucu gaz altında sürekli beslendiği ark kaynağı; atölye imalatında hız ve dikiş düzgünlüğü nedeniyle en yaygın yöntemdir. Rüzgârlı sahada koruyucu gaz dağıldığı için montaj kaynağında çoğunlukla örtülü elektrot tercih edilir.

İlgili: Çelik Konstrüksiyon, Endüstriyel İmalat, Ferforje ve Korkuluk, Gazaltı, Elektrot ve TIG Kaynağı: Çelik İmalatta Hangi Yöntem Nerede Kullanılır?

N

NDT (tahribatsız muayene)

Kaynağı bozmadan içindeki boşluk, çatlak ve nüfuziyet eksiğini tespit eden kontrol yöntemleri; penetrant (PT), manyetik parçacık (MT), ultrasonik (UT) ve radyografik (RT) muayene en yaygınlarıdır. Hangi dikişin hangi yöntemle ve ne oranda kontrol edileceğini proje ve uygulama sınıfı belirler.

İlgili: Çelik Konstrüksiyon, Endüstriyel İmalat, Çelik Köprü, Gazaltı, Elektrot ve TIG Kaynağı: Çelik İmalatta Hangi Yöntem Nerede Kullanılır?

Nüfuziyet

Kaynak metalinin ana malzemenin içine ne kadar derine işlediği; yetersiz nüfuziyet dikişin yüzeyde kalması ve yük altında kökten ayrılması demektir. Kaynak ağzı, akım ayarı ve kaynakçının hızı nüfuziyeti belirler; tam nüfuziyet gerektiğinde muayeneyle doğrulanır.

İlgili: Çelik Konstrüksiyon, Endüstriyel İmalat, Gazaltı, Elektrot ve TIG Kaynağı: Çelik İmalatta Hangi Yöntem Nerede Kullanılır?

Ö

Örtülü elektrot kaynağı

Örtü maddesi yanarken koruyucu gaz ve cüruf oluşturan çubuk elektrotla yapılan ark kaynağı; ekipmanı taşınabilir ve rüzgârdan etkilenmediği için saha montajında ve tamirde tercih edilir. Atölyede gazaltına göre daha yavaştır ve cüruf temizliği gerektirir.

İlgili: Çelik Konstrüksiyon, Yangın Merdiveni, Gazaltı, Elektrot ve TIG Kaynağı: Çelik İmalatta Hangi Yöntem Nerede Kullanılır?

P

Panjur korkuluk

Yatay lamellerin belirli bir açıyla dizildiği, dışarıdan görüşü kesip hava ve ışık geçiren çit ya da korkuluk sistemi; bahçe sınırı ve teras mahremiyeti için kullanılır. Lamel açısı ve aralığı görüş ile hava geçişi arasındaki dengeyi belirler.

İlgili: Panjur Korkuluk, Bahçe Çit Korkuluğu

Paslanmaz çelik (304 / 316)

Krom içeriği sayesinde yüzeyinde kendini onaran koruyucu oksit tabakası oluşturan çelik ailesi; 304 ve 316'daki nikel östenitik yapıyı sağlar. 304 kentsel ve iç ortamda, 316 molibden katkısıyla deniz kıyısı ve kimyasal ortamda kullanılır. Tuzlu ortamda 304 lekelenir ve çukur korozyonu görülebilir.

İlgili: Arıtma Tankı İmalatı, Ferforje ve Korkuluk, Endüstriyel İmalat, Arıtma Tankında Karbon Çelik mi Paslanmaz mı?, Ferforje mi, Alüminyum mu, Cam mı? Balkon ve Bahçe Korkuluğunda Doğru Malzeme Hangisi?

Polikarbon

Işık geçiren, hafif ve darbeye dayanıklı plastik levha; sundurma ve veranda kaplamasında petek (çok cidarlı) ya da solid biçimde kullanılır. Isıl genleşmesi sacdan büyüktür, bu yüzden montajda hareket payı bırakılır; UV katmanı dış yüzeye bakmalıdır.

İlgili: Sundurma, Veranda, Otopark Sundurma, Sundurma Maliyeti Neye Bağlı? Açıklık, Kaplama ve Kar Yükü, Veranda Kapatmada Cam mı, Polikarbon mu, Panel mi? Dört Mevsim Kullanım İçin Hangisi?

Polip kepçe

Hurda, taş ve dökme malzemeyi kavramak için çok çeneli (çoğunlukla dört ile sekiz arası çene) olarak imal edilen kepçe; halatlı, hidrolik ya da elektro-hidrolik tahrikle vinç veya ekskavatöre bağlanır. Kapasitesi, çene sayısı ve tahrik türü malzemeye göre seçilir.

İlgili: Polip Kepçe, Endüstriyel İmalat, Polip Kepçe Seçimi: Kapasite, Çene Sayısı ve Tahrik Nasıl Belirlenir?

R

Rüzgâr emme (kaldırma) etkisi

Rüzgârın çatı ve sundurma kaplamasını yukarı çekmeye çalışan etkisi; yanları açık örtülerde altından geçen hava nedeniyle kapalı binadan daha büyüktür. Kaplama vidaları, aşık bağlantıları ve direk ankrajı yalnız basınca değil kaldırmaya göre de tasarlanır.

S

Sahanlık

Merdiven kollarının arasındaki düz dinlenme ve yön değiştirme platformu; yangın merdiveninde kat çıkışı çoğunlukla sahanlığa açılır. Genişliği kaçış yönündeki insan akışına göre yönetmelikle belirlenir ve önü engelsiz tutulmalıdır.

İlgili: Yangın Merdiveni, Yangın Merdiveni Yönetmeliği ve Ölçüleri: Neye Dikkat Edilir?, Yangın Merdiveni Bakımı ve Periyodik Kontrol: Neye, Ne Sıklıkla Bakılır?

Sandviç panel

İki metal yüzey sacı arasına poliüretan, PIR ya da taşyünü dolgunun yerleştirildiği hazır çatı ve cephe kaplaması; tek parçada hem örtü hem ısı yalıtımı sağlar. Dolgu türü yangın davranışını ve yalıtım değerini belirler; taşyünü dolgu yanmaz sınıftadır; panelin sınıfı üretici beyanına bakılır.

İlgili: Panel Kaplama, Çelik Çatı İmalatı, Veranda, Sandviç Panel mi Trapez Sac mı? Çatı ve Cephe Kaplamasında Hangisi Ne Zaman Doğru?

Sehim

Kirişin yük altında yaptığı düşey çökme; taşıma gücü yeterli olsa bile aşırı sehim kaplamada su birikmesi, cam kırılması ve rahatsız edici salınım yaratır. Sınır değer açıklığa oranla verilir ve rijitliği (kesit atalet momentini) belirleyen çoğu zaman dayanım değil sehimdir.

İlgili: Çelik Konstrüksiyon, Sundurma, Sundurma Kar ve Rüzgâr Yükünü Nasıl Taşır? Eğim, Açıklık ve Kesit Nasıl Belirlenir?

Ses bariyeri

Karayolu, demiryolu ve sanayi tesisi çevresinde gürültüyü kesmek için kurulan panel duvar; yansıtıcı (masif) ya da emici (delikli sac arkasında ses yutucu dolgu) tipte olur. Çelik taşıyıcı dikmeler arasına paneller yerleştirilir.

İlgili: Ses ve Gürültü Bariyeri, Endüstriyel İmalat, Ses Bariyeri Türleri ve Etkinliği: Emici mi Yansıtıcı mı?

Statik proje

Yapının taşıyıcı sisteminin yükler altında hesaplanıp kesit, birleşim ve temel detaylarının çizildiği, proje müellifi inşaat mühendisince hazırlanan belge; ruhsatın ve imalat resminin dayanağıdır. İmalatçı statik hesabı yapmaz, projeye göre üretir.

İlgili: Çelik Yapı, Çelik Konstrüksiyon, Çelik Ev, Otopark Sundurması İçin Ruhsat Gerekir mi?, Çelik Yapıda Statik Proje ve Ruhsat Süreci Nasıl İşler? Kim Neyi Yapar?

Sundurma

Çelik direk ve kirişler üzerine oturan, üstü kaplı yanları açık örtü; giriş, teras, bahçe oturma alanı ve otoparkı güneş, yağmur ve doludan korur. Kaplama, açıklık, kar ve rüzgâr yükü kesitleri belirler; yanları kapatılırsa veranda sınıfına geçer.

İlgili: Sundurma, Otopark Sundurma, Sundurma ve Veranda, Sundurma Maliyeti Neye Bağlı? Açıklık, Kaplama ve Kar Yükü, Otopark Sundurması İçin Ruhsat Gerekir mi?

T

Taban plakası

Kolon ya da direğin altına kaynaklanan ve ankraj cıvatalarıyla temele bağlanan kalın çelik levha; kolon yükünü betona yayar ve momenti ankrajlara aktarır. Altındaki boşluk büzülmeyen (rötresiz), yüksek basınç dayanımlı harçla (grout) doldurulur; plaka yükünü betona böyle düzgün yayar.

İlgili: Çelik Konstrüksiyon, Çelik Yapı, Sundurma

TIG kaynağı

Erimeyen tungsten elektrot ve koruyucu gazla yapılan, ilave metalin elle beslendiği ark kaynağı; paslanmaz çelik, alüminyum ve ince sacda temiz ve görünür dikiş verir. Yavaştır, bu yüzden yapısal kalın parçalarda değil hassas ve görünür işlerde kullanılır.

İlgili: Endüstriyel İmalat, Arıtma Tankı İmalatı, Gazaltı, Elektrot ve TIG Kaynağı: Çelik İmalatta Hangi Yöntem Nerede Kullanılır?

Toz boya (elektrostatik)

Kuru toz halindeki boyanın elektrostatik yükle parçaya tutturulup fırında pişirilerek sert bir film oluşturması; ferforje ve korkulukta yaygın, çizilmeye ve UV'ye dayanıklı yüzeydir. Parça boyu fırın ölçüsüyle sınırlıdır ve sahada onarımı yaş boya ile yapılır.

İlgili: Ferforje ve Korkuluk, Bahçe Kapıları, Sundurma, Ferforje Bakımı ve Boya: Pası Nasıl Önlersiniz?, Çelikte Korozyon Önleme: Galvaniz mi Boya mı, Dubleks mi?

Trapez sac

Trapez biçiminde katlanmış, galvanizli ya da boyalı ince çelik sac; çatı ve cephe kaplamasında tek kat olarak kullanılır. Yalıtımsızdır, altında yoğuşma oluşabilir; hadve yüksekliği ve sac kalınlığı aşık aralığını belirler.

İlgili: Panel Kaplama, Çelik Çatı İmalatı, Sundurma, Sandviç Panel mi Trapez Sac mı? Çatı ve Cephe Kaplamasında Hangisi Ne Zaman Doğru?

U

Uygulama sınıfı (EXC)

Çelik yapı imalat ve montajının, yapının önemine ve yük türüne göre dört kademede tanımlanan kalite gereksinim düzeyi; kaynak kontrol oranı, izlenebilirlik ve tolerans bu sınıfa göre belirlenir. Sınıfı proje müellifi belirtir ve ilgili yapısal çelik standardında tanımlıdır.

İlgili: Çelik Konstrüksiyon, Çelik Köprü, Çelik Yapıda Statik Proje ve Ruhsat Süreci Nasıl İşler? Kim Neyi Yapar?

V

Veranda

Terası ya da bahçe kenarını yanlardan cam veya panelle kapatılmış, üstü örtülü yarı iç mekâna çeviren yapı; sundurmadan farkı yanlarının kapalı olmasıdır. Isıtılmış oda konforu vermez, ancak rüzgâr ve yağmuru keserek mevsimi uzatır; ruhsat durumunu belediye belirler.

İlgili: Veranda, Sundurma ve Veranda, Otopark Sundurması İçin Ruhsat Gerekir mi?, Veranda Kapatmada Cam mı, Polikarbon mu, Panel mi? Dört Mevsim Kullanım İçin Hangisi?

Y

Yangın (kaçış) merdiveni

Bina dışında ya da yangına dayanıklı bir kovada yer alan, yangın anında katlardan güvenli çıkışı sağlayan merdiven; Z tipi, döner ve kule tipi olarak yapılır. Genişlik, basamak ölçüsü, korkuluk ve çıkış yolu yönetmelikle belirlenir.

İlgili: Yangın Merdiveni, Çelik Konstrüksiyon, Yangın Merdiveni Yönetmeliği ve Ölçüleri: Neye Dikkat Edilir?, Yangın Merdiveni Bakımı ve Periyodik Kontrol: Neye, Ne Sıklıkla Bakılır?

Yaş boya (astar + son kat)

Çeliğe fırça, rulo ya da püskürtmeyle uygulanan, korozyon önleyici astar üzerine son katın geldiği boya sistemi; fırın gerektirmediği için sahada uygulanabilen başlıca seçenektir ve fırına sığmayan parçalarda sık tercih edilir. Kat kalınlığı ve yüzey hazırlığı ömrünü belirler; toz boyaya göre daha kolay onarılır.

İlgili: Çelik Konstrüksiyon, Yangın Merdiveni, Çelikte Korozyon Önleme: Galvaniz mi Boya mı, Dubleks mi?

Yoğuşma

Sıcak ve nemli havanın soğuk bir yüzeye temas edince su damlacıklarına dönüşmesi; yalıtımsız trapez sac çatının altında ve kapalı verandanın camında görülür. Yalıtımlı kaplama, havalandırma ve ısı köprüsünün kesilmesiyle azaltılır.

İlgili: Veranda, Panel Kaplama, Çelik Çatı İmalatı, Sandviç Panel mi Trapez Sac mı? Çatı ve Cephe Kaplamasında Hangisi Ne Zaman Doğru?

Yük kombinasyonu

Ölü yük (yapının kendi ağırlığı), hareketli yük, kar, rüzgâr ve deprem etkilerinin standarttaki katsayılarla birlikte ele alınması; kesit her kombinasyonun en elverişsizine göre seçilir. Tek bir yükü tek başına düşünmek eksik tasarım demektir.

İlgili: Çelik Konstrüksiyon, Çelik Yapı, Sundurma Kar ve Rüzgâr Yükünü Nasıl Taşır? Eğim, Açıklık ve Kesit Nasıl Belirlenir?