Ses ve Gürültü Bariyeri

Kullanım alanları

Ses ve gürültü bariyeri, bir gürültü kaynağı ile alıcı arasına konan, sesin doğrudan yolunu kesen ve bir kısmını yansıtan ya da emen düşey bir perdedir. Alıcılar karayolu ve demiryolu yüklenicileri, belediyeler ve altyapı idareleri, sanayi tesisleri, enerji santralleri ile şantiye çevresini geçici olarak kapatan müteahhitlerdir.

• Karayolu ve otoyol kenarı: yerleşim yanından geçen yol kesimlerinde sürekli bariyer hatları.
• Demiryolu ve metro: hat kenarında, basınç dalgası ve titreşim etkisi hesaba alınan direk sistemleri.
• Sanayi tesisi çevresi: kompresör, soğutma kulesi, jeneratör ve trafo mahallerinde yerel perdeler ve kabinler.
• Enerji ve altyapı: pompa istasyonu, gaz basınç düşürme istasyonu ve rüzgâr santrali ekipmanı çevresi.
• Şantiye ve geçici uygulamalar: sökülüp taşınabilir modüler paneller.

Bariyerin akustik görevi ile taşıyıcı görevi ayrı disiplinlerdir. Ses azaltım hedefi ve panel sınıfı akustik raporda belirlenir; direk, temel bağlantısı, panel çerçevesi ve montaj detayı çelik imalatın konusudur. Bu sayfa ikinci kısmı anlatır.

Avantajlar ve sınırlar

Çelik taşıyıcılı panel bariyerin avantajı modülerliğidir: direkler belirli aralıkla dikilir, paneller aralarına yukarıdan sürülür, hasarlı panel tek başına değiştirilir. Yüksek bariyerlerde beton perdeye göre hafiftir ve temel yükü düşer. Yutucu panel, sesi karşı tarafa yansıtmadan emer; şeffaf panel görüşü korur; ikisi aynı hatta karışık kullanılabilir.

Bariyerin yapamadığı şeyler de açıkça söylenmeli. Bariyer sesi yalnızca gölgesinde azaltır; alıcı bariyerin üstünden görüş çizgisine giriyorsa etkisi düşer ve yükseklik artırmak temel ve rüzgâr yükünü hızla büyütür. Düşük frekanslı gürültüde perde etkisi sınırlıdır; bu durumda kaynağın kendisinde susturucu ya da kabin daha doğru çözümdür. Yutucu panelin delikli yüzü ve mineral yünü zamanla toz ve nem alır; su itici tül ve drenaj detayı tasarımda yer alır ama periyodik kontrol gerektirir. Çok uzun hatlarda panel ve direk sevkiyatı hacimlidir; nakliye planı baştan yapılır.

Mühendislik yaklaşımı

Bariyerin taşıyıcı hesabındaki ana yük rüzgârdır. Düşey ve geniş bir yüzey olan bariyer, rüzgâr basıncını panellerden direklere, direklerden ankraj ya da temele aktarır; direk bir konsol kiriş gibi çalışır ve en büyük moment temel bağlantısında oluşur. Yükseklik arttıkça hem rüzgâr yüzeyi hem kol uzunluğu büyür; bu yüzden direk kesiti yükseklikle hızla artar.

Kesiti ve detayı belirleyen girdiler:

• Rüzgâr yükü: bölgenin rüzgâr hızı, arazi pürüzlülüğü ve yükseklik; yükleme mantığı TS 498 ve Eurocode 1 rüzgâr bölümü ile ele alınır.
• Direk aralığı: aralık büyüdükçe panel açıklığı ve direk yükü artar; panel taşıma kapasitesi ile direk kesiti birlikte optimize edilir.
• Temel ve ankraj: kazık başlığı, sürekli temel ya da mevcut istinat duvarı üstü; ankraj plakası ve bulon deseni buna göre çizilir. Temelin kendisi geoteknik ve betonarme projesinin konusudur.
• Demiryolu etkileri: geçen trenin basınç dalgası ve titreşimi direk ve panel bağlantılarında ek yük olarak değerlendirilir.
• Akustik gereksinim: ses yutma ve ses yalıtımı sınıfı panelin katman yapısını belirler; bariyer tabanı ile zemin arasındaki boşluk kapatılır, panel ve direk arasında ses sızdıran boşluk bırakılmaz.
• Araç çarpma ve güvenlik: yol kenarında oto korkuluk ile ilişki ve kaçış kapıları projede tanımlanır.

Çelik direk ve çerçeve hesabı Eurocode 3 (EN 1993), kaynaklı imalat TS EN 1090 esaslarıyla yürütülür. Panelin akustik ve akustik dışı performans deneyleri EN 1793 ve EN 1794 serilerinde tanımlanır; hangi sınıfın isteneceğini idare şartnamesi belirler.

Proje aşamaları

1. Girdi toplama: akustik rapor ya da idare şartnamesi, hat uzunluğu ve yüksekliği, güzergâh kotları, temel tipi, rüzgâr bölgesi, panel sınıfı ve şeffaf kesim varsa yerleri.
2. Tasarım ve onay: direk kesiti ve aralığı, ankraj detayı, panel çerçevesi ve katman yapısı, montaj sırası; direk ve panel imalatı onaylanan resme göre başlar.
3. Direk imalatı: profil kesimi, taban plakası kaynağı, panel kılavuz detayları ve delikler.
4. Panel imalatı: delikli ve düz sacların kesimi ve bükümü, çerçeve kaynağı, mineral yün ve tül yerleşimi, kapama.
5. Yüzey işlemi: direklerde sıcak daldırma galvaniz, istenirse üstüne toz boya; panel saclarında galvanizli ya da alüminyum sac ve toz boya.
6. Sevkiyat: direkler ve paneller markalanmış olarak kamyon ya da tır ile Türkiye geneline gönderilir; montaj kapsamı ve teslimat koşulları teklifte belirlenir.
7. Montaj ve teslim: direkler ankraja bağlanır ve kotlanır, paneller sürülür, taban boşlukları kapatılır, bağlantılar kontrol edilir.

Malzeme ve yüzey işlemi

Direklerde H kesitli hadde profiller (S235JR ya da S355JR, TS EN 10025) yaygındır; yüksek bariyerde S355 aynı yükte daha küçük kesit verir. Panel çerçevesi bükme sac ya da ince cidarlı profil, panel yüzeyi galvanizli çelik sac ya da alüminyum sacdır; yutucu panelde ön yüz delikli, arka yüz düz sac, arada mineral yün ve su itici tül bulunur. Şeffaf kesimlerde akrilik ya da polikarbonat levha çelik çerçeveye contalı oturur.

İki panel sınıfının karşılaştırması:

Yüzey koruması bariyerin ömrünü belirler. Kaynaklı direk ve ankraj plakası sıcak daldırma galvanizle bütün olarak korunur; yol tuzu ve yağmur altında boya tek başına yeterli değildir. Renk ve ek koruma isteniyorsa galvaniz üstüne toz boya uygulanan dubleks sistem seçilir. Panel sacları ya fabrika galvanizli sac üzerine toz boya ya da alüminyum sac üzerine toz boya olarak gelir; delikli sacda kesim kenarlarının korunması ayrıca planlanır. Korozivite kategorisi ve boya sistemi EN ISO 12944'e göre şartnamede belirlenir; sıcak daldırma galvaniz kaplama ise EN ISO 1461 esaslarıyla tanımlanır.

Standartlar ve yönetmelik

Çevresel gürültü sınır değerleri Çevresel Gürültü Kontrol Yönetmeliği ile belirlenir; bariyerin sağlaması gereken azaltım bu değerler ve akustik rapor üzerinden çıkar. Panelin akustik performansı EN 1793, akustik dışı performansı (rüzgâr, darbe, düşen parça güvenliği) EN 1794 serileriyle tanımlanır. Çelik taşıyıcıda TS EN 1090, TS EN 10025 ve Eurocode 3, rüzgâr yükünde TS 498 esas alınır. Bu bölüm bilgilendirme amaçlıdır; projeye özgü sınır değerler ve sınıflar ilgili yönetmelik maddelerine ve idare şartnamesine göre belirlenir.

Fiyatı etkileyen faktörler

• Hat uzunluğu ve bariyer yüksekliği
• Panel sınıfı: yansıtıcı, yutucu ya da şeffaf; karışık dizilim
• Direk kesiti ve aralığı; rüzgâr bölgesi
• Temel bağlantı tipi ve ankraj detayı
• Yüzey işlemi: galvaniz, dubleks toz boya, panel sacı türü
• Demiryolu gibi ek yük durumları
• Nakliye mesafesi ve hacmi
• Montajın kapsamda olup olmaması

Teklif için akustik rapor ya da şartname, hat uzunluğu ve yüksekliği, güzergâh planı, temel tipi ve teslim adresini gönderin; direk ve panel tasarımı bu bilgilere göre çıkarılır.